Nasıl görünür
Düşük Özsaygı
Bireyin kendi öz değerini sürekli olarak yetersiz algılaması; içsel değerini dışsal başarılara veya sürekli başkalarıyla kıyaslama (sosyal karşılaştırma) eğilimine bağlaması hali.
Özgüven Problemleri
Kişinin kendi kararlarına, entelektüel veya pratik yeteneklerine güvenememesi; eleştirilme korkusuyla potansiyelini ortaya koymaktan (girişkenlik göstermekten) kaçınması.
Yetersizlik Düşünceleri & İmposter Sendromu
Somut başarılar, akademik veya profesyonel kanıtlar olmasına rağmen bireyin bunları kendi şansına bağlaması; kendini eksik, beceriksiz ya da başarılarını hak etmemiş bir "sahtekâr" gibi algılaması.
Cezalandırıcı / Acımasız İç Ses & Süreğen Öz-Eleştiri
En küçük hata veya başarısızlıkta bile devreye giren, kişiyi şefkatten uzak bir biçimde suçlayan, yargılayan ve cezalandıran katı bir içsel ebeveyn modu/eleştirel iç ses.
Öz-Şefkat Yoksunluğu
Zorlanma, başarısızlık ya da acı yaşama anlarında bireyin kendisine bir dosta yaklaşır gibi anlayışlı ve kabul edici yaklaşmak yerine; katı bir oto-sansür ve öz-yargılama mekanizması işletmesi.
Terapide nasıl çalışıyoruz
Özsaygı sorunlarında sıklıkla Şema Terapi ile başlarız: "kusurluyum", "başarısızım", "sevilmeye değer değilim" gibi erken dönemde oluşan şemaların nerede öğrenildiğini ve bugün hangi durumlarda tetiklendiğini birlikte fark ederiz. Bu şemalar tanındıkça onlara verilen otomatik tepkiler de değişmeye başlar.
Cezalandırıcı iç ses ve süreğen öz-eleştiri baskınsa Şefkat Odaklı Terapi'nin merkezde olduğu bir süreç yürütürüz; amaç kendinize bir dosta yaklaşır gibi yaklaşabilmektir. Öz şefkat, Öykü Zeynep Aydın'ın yüksek lisans tezinin ve çeviri kitabının da konusudur. Yetersizlik düşüncelerinin kanıtlarla sınanması için Bilişsel ve Davranışçı Terapi araçlarından yararlanılır.
Hangi yaklaşımın kullanılacağı size ve getirdiğiniz zorluğa göre birlikte şekillenir. Yaklaşımların kısa açıklamaları için: Terapi yaklaşımları.
Ne zaman destek almalı
- Başarılar "şans" olarak açıklanıyor, hatalar ise kimliğin kanıtı gibi yaşanıyorsa.
- Eleştirilme korkusu fikrinizi söylemenizi, girişimde bulunmanızı ya da ilişki kurmanızı engelliyorsa.
- Kendinize söylediklerinizi bir arkadaşınıza asla söylemeyeceğinizi fark ediyorsanız.
Sık sorulanlar
Öz şefkat kendine acımak ya da tembelliğe kılıf bulmak değil mi?
Hayır. Öz şefkat, zorlandığınız anda kendinize anlayışla yaklaşıp sorumluluğu bırakmadan devam edebilmektir. Araştırmalar öz şefkatin motivasyonu düşürmediğini, aksine hata sonrası toparlanmayı kolaylaştırdığını gösteriyor.
Özsaygı sorunu için terapi ne kadar sürer?
Kendine bakış uzun sürede öğrenilmiş bir şeydir ve değişmesi de zaman ister. Süre kişiye göre değişir; ilk görüşmede birlikte gerçekçi bir çerçeve belirlenir ve süreç düzenli aralıklarla gözden geçirilir.