Depresyon ve Duygudurum Sorunları
Sürekli Mutsuzluk, Depresif Duygudurum
Günün büyük bölümünde kendisini çökkün, boşlukta veya umutsuz hissetme hali. Klinik düzeyde bu durumun neredeyse her gün ve en az iki hafta süreyle devam etmesi beklenir.
İlgi ve Keyif Kaybı (anhedoni)
Eskiden keyif alınan hobilere, sosyal ilişkilere ve günlük aktivitelere karşı ilginin belirgin şekilde azalması veya bunlardan hiç zevk alamama durumu.
Umutsuzluk
Bireyin kendisi, çevre ve gelecek hakkında olumsuz bilişsel şemalara sahip olması; durumun hiçbir zaman düzelmeyeceğine dair katı inanç.
Duygusal ve/veya Fiziksel Tükenmişlik
Dinlenmeye rağmen geçmeyen, günlük en basit işleri bile yapmayı zorlaştıran kronik enerji kaybı ve bitkinlik hissi.
Tatminsizlik, Varoluşsal Boşluk
Yaşam standartları dışarıdan iyi görünse dahi, bireyin içsel dünyasında derin bir anlamsızlık, doyumsuzluk ve yabancılaşma hissetmesi.
Kaygı (Anksiyete) Bozuklukları
Aşırı Endişe
Günlük olaylar veya olası senaryolar karşısında ortaya çıkan; kontrol edilmesi güç, duruma göre orantısız ve bireyin işlevselliğini ketleyen kronik kuruntu hali.
Yaygın Kaygı
Belirli bir nesne veya duruma bağlı olmaksızın gelişen, kişinin kendisini sürekli "tetikte", gergin ve kötü bir şey olacakmış gibi hissettiği genel uyarılmışlık durumu.
Panik Atak
Aniden ortaya çıkan, dakikalar içinde zirveye ulaşan; yoğun korku veya rahatsızlık hissine eşlik eden kalp çarpıntısı, nefes darlığı, göğüs sıkışması ve kontrolü kaybetme/ölüm korkusu gibi akut fiziksel-psikolojik semptomlar bütünü.
Sosyal Kaygı
Bireyin başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, eleştirilme, yargılanma ya da rezil olma korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan veya performans gerektiren durumlardan kaçınması.
Sağlık Anksiyetesi (Hipokondriyazis)
Olağan bedensel duyumları veya hafif belirtileri ciddi bir fiziksel hastalığın işareti olarak yanlış yorumlama ve buna bağlı olarak gelişen yoğun, süreğen sağlık endişesi.
Gelecek Kaygısı
Henüz gerçekleşmemiş olası olumsuz durumlara dair felaketleştirme (katastrofize etme) eğilimiyle sürekli olarak zihinde en kötü senaryoları kurma ve kronik bir belirsizlik intoleransı yaşama hali.
Obsesif-Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)
Kişinin iradesi dışında zihnine gelen, yoğun kaygı yaratan takıntılı düşünceler (obsesyonlar) ve bu kaygıyı yatıştırmak amacıyla sergilenen yinelenen zihinsel veya fiziksel eylemler (kompulsiyonlar) bütünü.
Obsesyonlar (Takıntılı Düşünceler)
İstem dışı, ısrarcı ve belirgin kaygı ya da sıkıntıya neden olan, kişinin kendi zihninin bir ürünü olarak gördüğü ancak kontrol etmekte zorlandığı intruzif (davetsiz) düşünce, dürtü veya imgeler.
Kompülsiyonlar (Zorlayıcı Davranışlar/Ritüeller)
Kişinin obsesyonun getirdiği yoğun sıkıntıyı azaltmak veya korkulan bir durumun önüne geçmek amacıyla yapmak zorunda hissettiği, katı kurallara bağlı tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler.
Ruminasyon (Zihinsel Geviş Getirme)
Geçmişteki olumsuz olayları, hataları veya problemleri çözüme ulaştırma amacı gütmeksizin, zihinde pasif ve tekrarlayıcı bir biçimde sürekli olarak evirip çevirme; zihinsel odaklanma döngüsünden çıkamama durumu.
Overthinking (Aşırı Düşünme / Bilişsel Aşırı Yüklenme)
Olası tüm senaryoları ve riskleri zihinde sürekli analiz etme, eyleme geçmekte zorlanma ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kronik zihinsel yorgunluk hali.
Travma, Yas ve Zorlu Yaşam Olayları
Travmatik Yaşantılar
Bireyin fiziksel veya ruhsal bütünlüğünü tehdit eden zorlayıcı bir olayın ardından gelişen; olayı istemsizce yeniden yaşama (flashback/kabuslar), anılardan kaçınma ve sürekli uyarılmışlık (tetikte olma) durumu.
Çocukluk Çağı Olumsuz Deneyimleri
Erken gelişim döneminde maruz kalınan ihmal, istismar veya kronik stresörlerin; bireyin yetişkinlikteki ilişkisel şemalarını, benlik algısını ve savunma mekanizmalarını yapısal olarak örselemesi.
İlişkisel Travmalar & Bağlanma Travmaları
Bağlanma figürleri veya güven duyulan partnerlerle yaşanan ani kırılmalar, ihanetler ya da reddedilmeler sonucu ortaya çıkan, bireyin temel güven duygusunu zedeleyen derin psikolojik yaralar.
Yas Süreçleri
Önemli bir kaybın ardından deneyimlenen; inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme evreleri arasında dalgalanmalar gösteren doğal ama yoğun duygusal süreç.
Ayrılık Sonrası Uyum Güçlükleri
Önemli bir yakın ilişkinin veya evliliğin sona ermesinin ardından, bireyin yeni yaşam düzenine adaptasyonunda ve işlevselliğini yeniden kazanmasında yaşadığı geçici zorlanma dönemi.
Kayıp ve Kriz Dönemleri
Beklenmedik ani kayıplar, sosyoekonomik değişimler veya yaşam krizlerinin yarattığı akut sarsıntı karşısında bireyin mevcut baş etme (coping) mekanizmalarının yetersiz kalması süreci.
Özsaygı, Kimlik ve Benlik Algısı Sorunları
Düşük Özsaygı
Bireyin kendi öz değerini sürekli olarak yetersiz algılaması; içsel değerini dışsal başarılara veya sürekli başkalarıyla kıyaslama (sosyal karşılaştırma) eğilimine bağlaması hali.
Özgüven Problemleri
Kişinin kendi kararlarına, entelektüel veya pratik yeteneklerine güvenememesi; eleştirilme korkusuyla potansiyelini ortaya koymaktan (girişkenlik göstermekten) kaçınması.
Yetersizlik Düşünceleri & İmposter Sendromu
Somut başarılar, akademik veya profesyonel kanıtlar olmasına rağmen bireyin bunları kendi şansına bağlaması; kendini eksik, beceriksiz ya da başarılarını hak etmemiş bir "sahtekâr" gibi algılaması.
Cezalandırıcı / Acımasız İç Ses & Süreğen Öz-Eleştiri
En küçük hata veya başarısızlıkta bile devreye giren, kişiyi şefkatten uzak bir biçimde suçlayan, yargılayan ve cezalandıran katı bir içsel ebeveyn modu/eleştirel iç ses.
Öz-Şefkat Yoksunluğu
Zorlanma, başarısızlık ya da acı yaşama anlarında bireyin kendisine bir dosta yaklaşır gibi anlayışlı ve kabul edici yaklaşmak yerine; katı bir oto-sansür ve öz-yargılama mekanizması işletmesi.
İlişki ve Bağlanma Sorunları
Romantik İlişki Problemleri
Yakın ilişkilerde yapıcı problem çözme becerilerinin eksikliğine bağlı tekrarlayan kronik çatışmalar, duygusal/iletişimsel kopukluklar ve süreğen bir ilişki doyumsuzluğu.
Güvensiz (Kaygılı & Kaçıngan) Bağlanma
Yakın ilişki kurulan partnerlere karşı temel bir emniyet hissi geliştirmekte zorlanma; terk edilme, aldatılma veya zarar görme beklentisiyle sürekli şüphe, tetikte olma ve kıskançlık döngüleri yaşama hali. Ya da yakın ilişki kurmaya dair engeller hissetme, yakınlık arttıkça kaçma ihtiyacının da artması.
Sınır Koyma Zorluğu
Kişinin reddedilme veya çatışma korkusuyla "hayır" diyememesi, kendi hak ve ihtiyaçlarını baskılayarak sürekli başkalarının beklentilerini öncelikli kılması durumu.
Maladaptif (Uyumsuz) İlişki Örüntüleri
Kişinin şemalarının etkisiyle, farklı partnerlerle veya sosyal ortamlarda olsa bile hep benzer sorunlu, yıpratıcı ve işlevsiz döngüleri (örneğin hep mesafeli kişileri seçme veya sürekli terk edilme korkusu yaşama) istemsizce tekrarlaması.
Duygu Düzenleme Sorunları
Öfke Kontrolü Güçlükleri
Aniden gelişen yoğun öfke patlamaları, dürtüsel duygusal tepkiler ve bu kontrol kaybının ardından gelen derin suçluluk, pişmanlık duyguları ile seyreden öfke yönetimi güçlüğü.
Duygusal Dalgalanmalar
Bireyin duygudurumunun dışsal veya içsel tetikleyicilerle kısa süreler içinde uçtan uca hızlı değişimler göstermesi; bu ani iniş çıkışları regüle etmekte (dengelemekte) kronik zorlanma.
Dürtüsellik (İmpulsivite)
Uzun vadeli sonuçları, riskleri veya olası zararları muhakeme etmeksizin ani içgüdülerle eyleme geçme, fevri kararlar verme ve davranışsal ketleme (kendini durdurma) mekanizmasında zayıflık.
Stres ve Tükenmişlik
Mesleki Stres (İş Yaşamına İlişkin Stres)
Yoğun iş yükü, yüksek performans beklentileri ve örgütsel baskılar nedeniyle bireyin kendini ezilmiş hissetmesi; iş ile özel yaşam sınırlarını koruyamayarak işten zihinsel olarak uzaklaşamaması.
Akademik Stres
Sınavlar, akademik başarı zorunluluğu ve gelecek planlamasının getirdiği baskılar neticesinde ortaya çıkan, bireyin bilişsel performansını olumsuz etkileyen kronik gerginlik ve anksiyete hali.
Tükenmişlik Sendromu (Burn-out)
Uzun süreli mesleki veya dönemsel stresörlere maruz kalmanın sonucunda gelişen; fiziksel ve duygusal boşalma, işe/çevreye karşı duyarsızlaşma (depersonalizasyon) ve kişisel başarı duygusunda azalma ile karakterize derin bitkinlik tablosu.
Göç ve Uyum Sorunları
Yeni bir şehre, kültüre veya ülkeye taşınmanın ardından yaşanan; yabancılık hissi, sosyal destek mekanizmalarının kaybı ve yeni çevreye aidiyet geliştirme sürecinde karşılaşılan psikososyal adaptasyon zorlukları.
Normatif Yaşam Geçişleri
Evlilik, ebeveynlik, kariyer değişikliği veya emeklilik gibi yaşam döngüsündeki kritik dönüm noktalarına ve değişen yeni rollere uyum sağlama sürecinde deneyimlenen geçici krizler.
Dikkat, Motivasyon ve Öz Düzenleme Güçlükleri
Prokrastinasyon (Erteleme Davranışı)
Yapılması gereken görev veya sorumlulukları, getireceği kısa vadeli kaygıdan kaçınmak adına kronik olarak sonraya bırakma; bu durumun performansı düşürmesiyle tetiklenen kısır döngüsel suçluluk ve yetersizlik hissi.
Motivasyon Eksikliği (Amotivasyon)
Hedefe yönelik bir davranışı başlatmak, sürdürmek ve tamamlamak için gerekli olan içsel ya da dışsal itici gücü, isteği ve mental enerjiyi bulamama durumu.
Dikkati Sürdürme ve Odaklanma Güçlüğü
Zihinsel çaba gerektiren bir göreve yoğunlaşmakta zorlanma, dışsal veya içsel uyaranlarla dikkatin hızla dağılması ve bilişsel odağı uzun süre koruyamama hali.
Zaman Yönetimi ve Planlama İşlevsizlikleri (Yürütücü İşlev Bozuklukları)
Günlük aktiviteleri organize etmede, görevler arasında stratejik öncelik belirlemede ve zamanı verimli/gerçekçi bir biçimde kullanmakta yaşanılan kronik kronolojik zorlanma.
Performans Anksiyetesi (Değerlendirilme Kaygısı)
Sunum, sınav, mülakat veya topluluk önünde konuşma gibi nesnel olarak değerlendirileceği anlarda bireyin yoğun anksiyete yaşaması ve buna bağlı olarak gelişen bilişsel donma (freezing) / kilitlenme reaksiyonu.
Hedefe Yönelik İstikrarsızlık
Uzun vadeli amaçlar doğrultusunda planlı adımlar atmakta zorlanma, engeller karşısında motivasyonu hızla kaybetme ve davranışsal sürekliliği (sebatkarlığı) koruyamama durumu.