Son zamanlarda bir kavram dikkatimi çekiyor: Stres bağımlılığı.
İlk bakışta tuhaf gelebilir. Stres, bırakın bağımlı olmayı, hepimizin şikayet ettiği bir şey, malum.
Ancak beynimizin ödül merkezi, bir şeyden ne kadar şikayet ettiğimizle değil, onu neyle beslediğimizle ilgileniyor. Stres de beyindeki ödül merkezini harekete geçirerek 'iyi hissettiren' bir kimyasal olan dopamin salgılamamıza neden oluyor. Bunu çok sık yaparsak da tıpkı bir uyuşturucu gibi strese de bağımlı hale gelebiliyoruz.
Peki ne oldu da beynimiz strese bağımlı hale geldi?
1. Özellikle batılı kültürlerdeki aşırı üretkenliğe, aşırı çalışmaya yönelik geliştirilmiş sosyal baskılar, çok meşgul olmadığımızda sanki yanlış bir şeyler yapıyormuşuz, geride kalıyormuşuz inancını pompalayarak bizi suçlu hissettiriyor.
Ancak insanın zihin kapasitesi modern dünyanın hızına yetişemiyor. Yani beynimize her 5-10 senede bir güncelleme gelmiyor. Dolayısıyla devamlı bir şeylere yetişmeye çalıştığımızda bunu çoğunlukla ancak kendimizden ödün vererek yapabiliyoruz ve bu bize tükenmişlik, depresyon, anksiyete, duygusal yeme, uyku bozukluğu gibi oldukça önemli psikolojik bedeller ödetiyor.
2. Can sıkıntısı, yalnızlık ve üzüntü gibi nahoş duygulardan kendimizi meşgul ederek çıkarmak bizi bir kısır döngüye sokuyor. Meşguliyetlerimizle adeta önemli meselerden bizi uzaklaştıran oyuncaklar gibi oynamaya başlıyoruz. Sonra da oyuncaklarımıza bağımlı hale geliyoruz.
Peki bu durumda olduğumuzu hissediyorsak ne yapmalı?
Öncelikle bazı kavramları birbirinden ayırmakta ve üzerine düşünmekte fayda var diye düşünüyorum:
- Çok çalışmak, her zaman çok verim aldığımız anlamına gelmez.
- Çok meşgul olmak, daha doyumlu, daha dolu dolu bir hayat yaşadığımızı göstermez.
- Zamanımızı doldurduğumuz her şey için arka planda kendimizden ödediğimiz bir bedel var. Seçimi dikkatle ve farkındalıkla yapmak gerek.
- Zihnimize anda kalmayı öğretmek önemli bir beceri. Sükunet, sağlıklı bir zihnin önemli ihtiyaçlarından biri.
Son olarak: Zihnimizi ve bedenimizi ortalama 70-75 yıl kullanacağız. Bunu hatırlamakta ve onları hor kullanmamakta fayda var.
İşleyen demir ışıldar tabii ama parçalandıktan sonra ışıldasa ne fayda.
Stres bağımlılığı kendini nasıl gösterir?
- Ajandanızda "boş zaman" diye bir şey bırakmıyorsanız, mutlaka her anınızı doldurmanız gerektiğini düşünüyor ve boş kaldığınızda huzursuzluk hissediyorsanız...
- Çok meşgul olmayı fazlaca önemsiyor, meşguliyetle başarılı olmayı bir tutuyor ve bundan haz duyuyorsanız...
- Anda kalamıyor, meditasyon ya da gevşeme egzersizlerini yapmakta çok zorlanıyorsanız...
- İşten izin aldığınızda, hasta olup işe gidemediğinizde suçluluk hissediyorsanız...
- Sürekli olarak telefonunuzu kontrol ediyorsanız...
- Her şeye "evet" diyorsanız...